Wilde kamhoenders - Soorten en ondersoorten

Genus Gallus (Brisson, 1760)

Het was Linnaeus die in zijn werk "Systema Naturae" in 1758 de kip in het geslacht Phasianus onderbracht als Phasianus gallus. Hij noemde daar een uit het wild afkomstig exemplaar van het rode kamhoen in één adem met een hele reeks kweekvormen van tamme kippen. Nauwelijks twee jaar later stelde de fransman Brisson (Ornitologie, Paris, 1760) voor de naam Gallus als genusnaam te gebruiken. Ondertussen zijn er in dit genus vier soorten ondergebracht:

• Gallus gallus (Linné, 1758) of het rode kamhoen;
• Gallus varius (Shaw, 1798) of het groene Javahoen;
• Gallus sonneratii (Temminck, 1813) of het Sonnerathoen;
• Gallus lafayetii (Lesson, 1831) of het Lafayettehoen.

Gallus gallus (Linné, 1758) of het rode kamhoen

De hanen van deze soort hebben een diepgetande rode kam. De voornaamste veerkleuren zijn zwart voor het lichaam en schitterend oranjegeel tot rood voor het halsbehang en de zadelveren. De bovenrug is mahonierood gekleurd. Eveneens opvallend is de witte veertoef bij de staartaanzet. De hennen zijn donkerbruin op de rug en roze op de borst. Ze hebben een oranjegele nekverentekening. Het rode kamhoen heeft een enorm groot verspreidingsgebied. Het wordt aangetroffen van noordwest India oostwaarts tot zuidwest China en Hainan en zuidwaarts tot Maleisië en Indonesië.

Het valt op dat van de vier soorten kamhoenders alleen het rode kamhoen een erg groot verspreidingsgebied heeft. Het is dan ook logisch dat er bij deze soort nogal wat geografische variatie optreedt. Dit verschijnsel heeft ertoe geleid dat er in de loop van de jaren meerdere ondersoorten beschreven zijn. In de meest recente ornithologische publicaties worden er vijf ondersoorten onderscheiden:

• Gallus gallus gallus (Linné, 1758) in het zuidoosten van het verspreidingsgebied;
• Gallus gallus spadiceus (Bonaterre, 1791) in het grootste centrale deel van het verspreidingsgebied en op noord-Sumatra;
• Gallus gallus bankiva (Temminck, 1813) op zuid-Sumatra, Java en Bali;
• Gallus gallus murghi (Robinson & Kloss, 1920) in noord en noordoost India, Nepal en Bangladesh;
• Gallus gallus jaboullei (Delacour & Kinnear, 1928) in Noord-Vietnam en aangrenzend China en op Hainan.

N.B.: Sommige auteurs voegen de twee ondersoorten G. g. gallus en G. g. spadiceus samen tot G. g. gallus

In hoeverre deze "ondersoorten" werkelijk die status verdienen staat op dit ogenblik opnieuw ter discussie en vormt een verhaal op zich. Waarschijnlijk zal uiteindelijk alleen een uitgebreid DNA-onderzoek hier uitsluitsel kunnen bieden.

Gallus varius (Shaw, 1798) of het groene Javahoen

De hanen van deze soort hebben een grote, ongetande kam en slechts één keellel die rozerood, blauw en geel gekleurd zijn. Het lichaam is zwart gekleurd met een groen halsbehang. De hennetjes vallen op door hun slanke bouw en hun kaneelbruine lichaamskleur. Het groene Javahoen wordt enkel aangetroffen op Java en oostwaarts op de naburige eilanden.

Gallus sonneratii (Temminck, 1813) of het Sonnerathoen

Hier valt vooral het halsbehang van de hanen op. De lange grijze nekveren dragen naar hun uiteinde toe lakplaatjes die witachtig tot oranje van kleur zijn. Voor de rest is het lichaam zwart en grijs, met een aantal opvallende roestkleurige veren. De kam is bij deze soort kleiner en ondieper ingesneden. De hennetjes hebben een bruine rugkleur en een mooie witbruine gezoomde borsttekening. Het Sonnerathoen vinden we op het Indiase schiereiland, ten westen van de Godavari-rivier.

Gallus lafayetii (Lesson, 1831) of het Lafayettehoen

De hanen van deze soort vallen onmiddellijk op door hun grote ovale zwakgetande kam, die rood gekleurd is met een helgele vlam erin. Midden tussen de twee kinlellen draagt deze soort een kleine derde lel. Het lichaam is geel tot oranje en blauw gekleurd. De hennetjes zijn bruin op de rug, zij het wat lichter dan de vorige soort. Opvallend is hier de duidelijke bloktekening op de vleugels. Het Lafayettehoen wordt enkel aangetroffen op Sri Lanka.